×

biofloc fish farming बायोफ्लोक माछापालन

biofloc fish farming

biofloc fish farming बायोफ्लोक माछापालन

biofloc fish farming

बायोफ्लोक प्रविधि पानीबाट फोहोर हटाउने प्रणाली हो। यो पहिले खेतमा आउने पानी प्रशोधन गर्न प्रयोग गरिन्थ्यो । यो प्रविधिले ब्याक्टेरियाहरूको सेट प्रयोग गर्दछ जुन राम्रो ब्याक्टेरियाहरू हुन् । यी प्रोबायोटिक्सले हानिकारक ब्याक्टेरियाहरूलाई मार्छन् । यसरी, ब्याक्टेरियाहरूले पानीको गुणस्तर कायम राख्छन् । तिनीहरूसँग पानीमा नाइट्रोजनलाई प्रोटिनमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता पनि हुन्छ ।यो एक प्रविधि हो जसमा विभिन्न प्रजातिका माछाहरूलाई बन्द प्रणालीमा पालिन्छ । यसले नाइट्रोजन चक्रको सिद्धान्तमा काम गर्छ जसमा कार्बन र नाइट्रोजनको अनुपात राम्रोसँग सन्तुलित हुन्छ ।

biofloc fish farming

बायोफ्लोक

बायोफ्लोक विभिन्न पदार्थहरूको एकीकरण हो । यहाँ ठूलो संख्यामा कणहरू एकअर्कामा टाँसिन्छन् र फ्लोक बनाउँछन् । त्यहाँ ब्याक्टेरिया, प्रोटोजोआन, लेऊ, जैविक स्लज वा माछाको नाखाईएको फिड हुन सक्छ । ब्याक्टेरियाद्वारा स्रावित म्यूकसले सबै कणहरूलाई फ्लोकको रूपमा राख्छ । कहिलेकाहीं, इलेक्ट्रोस्टेटिक बलहरूले तिनीहरूलाई एकसाथ बाँध्न मद्दत गर्दछ ।

फ्लोक साइज ५०-२००  माइक्रोन सम्म हुन्छ । बायोफ्लोकमा राम्रो पोषण मूल्य पाइन्छ (सुक्खा प्रोटीन २५-५० प्रतिशत, फ्याट ०.५०-१५ प्रतिशत) । यो भिटामिन र खनिजको राम्रो स्रोत हो, विशेष गरी फस्फोरस । येसको पनि प्रोबायोटिक्स जस्तै प्रभाव हुन्छ । सुकेको बायोफ्लोकलाई, फिशमाल वा भटमासलाई प्रतिस्थापन गर्ने एक तत्वको रूपमा प्रस्ताव गरिएको छ।

बायोफ्लोक प्रणालीका लाभ

• पर्यावरण मैत्री प्रणाली र उच्च जैविक सुरक्षा

• जमिन र पानीको उपयोग दक्षता सुधार गर्दछ

• सीमित वा शून्य पानी विनिमय 

• उच्च उत्पादकता

• पानी प्रदूषण र रोगजनकहरूको फैलावटको जोखिम घटाउँछ

• लागत-प्रभावी दाना उत्पादन l यसले प्रोटिनयुक्त फिडको उपयोग र फिडको लागत घटाउँछ ।

बायोफ्लोक टेक्नोलोजीका बेफाइदाहरू

• बढ्दो ऊर्जा आवश्यकता

• पानीको श्वासप्रश्वास दर उच्च भएकाले प्रतिक्रिया समय घट्नु

• स्टार्ट-अप अवधि आवश्यक छ

• क्षारीयता पूरक आवश्यक छ

• नाइट्रेट संचयबाट प्रदूषण सम्भावना बढ्नु

बायोफ्लोक माछा फार्म ट्याङ्की

बायोफ्लोक माछा फार्म ट्याङ्की या त सिमेन्ट वा तिरपालबाट बनाउन सकिन्छ। यद्यपि, यदि तपाइँसँग खर्च गर्न अतिरिक्त पैसा छ भने यसलाई स्टेनलेस स्टीलबाट बनाउन सक्नुहुन्छ, जुन दीर्घकालीन हुनेछ । तपाईंले जुनसुकै सामग्री छान्नुहुन्छ, तपाईंले पानी होल्ड गर्ने क्षमता निर्धारण गर्न आवश्यक छ । माछाको उचित वृद्धिको लागि, तपाईंको ट्यांक गोलाकार हुनुपर्छ । यसले माछाहरूलाई कुनै अवरोध बिना निरन्तर ढाँचामा हिड्नको लागि मद्दत गर्छ । येसरी माछाहरू छिटो बढ्नेछन् । ट्याङ्कीमा पानीको गहिराई ३.५ देखि ४ फिटको बीचमा हुनुपर्छ।

बायोफ्लोक माछा पालनमा पानीको तयारी

पहिले, तपाईंले आफ्नो ट्यांकमा पानी भर्न आवश्यक छ । त्यसपछि तपाईंले यसको PH र Tds (कुल घुलनशील नुन) जाँच गर्नुपर्छ । PH  ७.५ देखि ८ बीचको हुनुपर्छ र TDS १४००-१६०० को दायरामा हुनुपर्छ । यदि PH कम छ भने CaCO3 थप्नुहोस् । TDS बढाउन काँचो नुन थप्नुहोस्। कृपया सुनिश्चित गर्नुहोस् कि नुन गैर-आयोडिनयुक्त छ ।

पूर्ण मिश्रण प्राप्त गर्न एक दिनको लागि आफ्नो ट्याङ्कीमा वातन प्रदान गर्नुहोस्। एक दिनपछि प्रति १०० लिटर पानीमा २ ग्राम प्रोबायोटिक पाउडर मिसाउनुहोस् । यसको साथमा प्रति १०० लिटर पानीमा १० ग्रामको गुड़ जस्ता कार्बन स्रोतहरू मिसाउनुहोस् । त्यसपछि वातन प्रदान गर्नुपर्छ । फ्लोक बन्न ७ दिन लाग्छ । यसरी, यो माछा भण्डारणको लागि तयार हुनेछ ।

माछा भण्डारण

बजारबाट माछाको भुरा किन्न सकिन्छ । ट्याङ्कीमा माछा राख्नु अघि, तपाईंले यसलाई रोगमुक्त बनाउनु पर्छ । पहिलो चरणमा माछाको भुरालाई पोटासियम परम्याङ्गनेटमा ३० सेकेन्डसम्म डुबाउनु होस् । त्यसपछि माछाको भुरालाई नुनिलो पानीमा ३० मिनेटसम्म राख्नुपर्छ । यसले माछाहरूलाई कीटाणुरहित गर्नेछ र भण्डारणको लागि तयार हुनेछ । कमन कार्प र टिलापिया जातका माछा बायोफ्लोक माछापालनका लागि उपयुक्त हुन्छन् l

बायोफ्लोक माछापालनमा पानीको गुणस्तर कायम गर्ने

पानीको गुणस्तर कायम राख्नु भनेको पीएच र अमोनिया स्तरमा नजर राख्नु हो। माछा थपिएपछि पीएच घट्छ । यदि यो घट्यो भने हामीले PH बढाउन CaCo3 थप्नुपर्छ । स्तर ७.५-८ को बीच हुनुपर्छ।

अर्कोतर्फ, माछा थपिएपछि अमोनिया बढ्छ। हामी माछाहरूलाई तिनीहरूको वृद्धिको लागि खाना उपलब्ध गराउँछौं । खानामा प्रोटिन पाइन्छ । माछाहरूले यी प्रोटिनहरू खान्छन् र अमोनियाको रूपमा फोहोर निकाल्छन् । माछाले नखाएको खाना पनि अमोनियामा परिणत हुन्छ । त्यसैले, सघन माछा पालनमा, अमोनिया उच्च सीमामा पुग्छ, जुन धेरै हानिकारक हुन्छ । अमोनिया कम गर्न, हामीले कार्बनको स्रोत थप्नु पर्छ, जस्तै गुड़ । अमोनिया स्तर ० पीपीएम हुनुपर्छ । प्रोबायोटिक्सले यी कार्बनका स्रोतहरू खान्छन् र अमोनियालाई प्रोटिनमा रूपान्तरण गर्छन् । त्यसैले माछाको फोहोर पदार्थ दानामा परिणत हुन्छ । फलस्वरूप माछालाई खुवाउनको लागत घट्छ ।

अर्को महत्त्वपूर्ण मापदण्ड अक्सिजन स्तर हो । यो लगभग ६-८ ppm हुनुपर्छ । हरेक दिन अक्सिजन स्तर जाँच गर्नुपर्छ । उचित पम्पहरू प्रयोग गर्नुपर्छ । १०००० लिटर क्षमताको ट्याङ्कीको लागि, अक्सिजन पम्पको प्रवाह दर ८० लिटर प्रति मिनेट हुनुपर्छ ।

TDS लगभग १६६० हुनुपर्छ । यदि TDS घट्यो भने, आफ्नो ट्यांकमा अलिकति काँचो नुन (गैर-आयोडिनयुक्त) राख्नुपर्छ । यदि TDS बढ्यो भने, पुरानो पानीलाई ताजा पानीले बदल्नुपर्छ ।

बायोफ्लोक माछापालनमा फ्लोक कसरी कायम गर्ने?

बायोफ्लोक माछापालनमा तपाईंले राख्नुपर्ने बगालको मात्रा ३०-४० एमएल प्रति १००० एमएल हो । यदि फ्लोक घट्यो भने तपाईको ट्यांकमा अमोनियाको स्तर बढ्छ । फ्लोक बढ्यो भने पानी बाक्लो हुन्छ र माछालाई सास फेर्न गाह्रो हुन्छ । त्यसैले फ्लोक कायम राख्न धेरै महत्त्वपूर्ण छ । यदि फ्लोक बढ्यो भने पुरानो पानीलाई नयाँले बदल्नुहोस् । यदि फ्लोक घट्यो भने २५ मिलीग्राम प्रोबायोटिक र केहि गुड़ आफ्नो ट्यांकमा थप्नुहोस् ।

Also read

Also read

अमोनिया कसरी कायम राख्ने?

बायोफ्लोक माछापालनमा हामीले C/N अनुपात १०:१ कायम गर्नुपर्छ । यसको मतलब आवश्यक कार्बन स्रोतको मात्रा अमोनियाको मात्रा भन्दा १० गुणा हो ।

निष्कर्ष

बायोफ्लोक टेक्नोलोजी एक्वाकल्चरमा नीलो क्रान्ति हो l एक्वाकल्चर प्रणालीमा दानाको फोहोर प्रयोग गर्ने र पानीको गुणस्तर बढाउने नयाँ प्रविधि हो ।